Comment from Agrometeorologist

Communication report regarding the incidences of drought conditions in Poland

IUNG-PIB zgodnie z wymogami Obwieszczenia opracował wartości klimatycznego bilansu wodnego dla wszystkich gmin Polski (2477 gmin) oraz w oparciu o kategorie gleb określił w tych gminach aktualny stan zagrożenia suszą rolniczą.

W trzecim okresie raportowania tj. od 11 kwietnia do 10 czerwca 2022 roku średnia wartość Klimatycznego Bilansu Wodnego (KBW), na podstawie którego dokonywana jest ocena stanu zagrożenia suszą była ujemna, wynosiła -95 mm. W obecnym sześciodekadowym okresie wartość KBW uległa zmniejszeniu o 19 mm w stosunku do poprzedniego okresu (1 IV-31 V).

Deficyt wody dla roślin uprawnych nadal występował w całym kraju. Największe niedobory wody notowano na terenie Ziemi Lubuskiej od –160 do –179 mm. Duży deficyt wody notowano na Pojezierzu Wielkopolskim, Słowińskim, Pomorskim, na Polesiu Lubelskim, Kujawach oraz na Nizinie Wielkopolskiej od -130 do -159 mm. Na dużym obszarze Polski wschodniej, południowej i południowo-wschodniej niedobory wody były mniejsze od 0 do -119 mm.

W wyniku występujących warunków wilgotnościowych w trzecim okresie raportowania, stwierdzamy wystąpienie suszy rolniczej na terytorium Polski.

Poniżej przedstawiamy występowanie suszy rolniczej na terenie kraju powodującej obniżenie plonów przynajmniej o 20% w skali gminy w stosunku do plonów uzyskanych w średnich wieloletnich warunkach pogodowych.

Susza rolnicza występowała na terenie województw:

  • Zachodniopomorskiego
  • Wielkopolskiego
  • Lubuskiego
  • Kujawsko-pomorskiego
  • Pomorskiego
  • Lubelskiego
  • Dolnośląskiego
  • Łódzkiego
  • Opolskiego
  • Warmińsko-mazurskiego
  • Świętokrzyskiego
  • Mazowieckiego.

Susza występowała w pięciu uprawach:

  • Zbóż jarych
  • Zbóż ozimych
  • Truskawek
  • Krzewów owocowych
  • Rzepaku i rzepiku.

W trzecim okresie raportowania od 11 kwietnia do 10 czerwca 2022 r. największy zasięg suszy rolniczej występował wśród upraw zbóż jarych. Suszę w tych uprawach notowano w 788 gminach (31,81% gmin Polski), nastąpiło zwiększenie o 76,87 punktu procentowego w stosunku do poprzedniego okresu raportowania. Suszę notowano na obszarze 7,83% gruntów ornych kraju (zwiększenie o 29,36 punktu procentowego względem poprzedniego okresu raportowania). Szczegółowe dane dotyczące suszy w uprawach zbóż jarych w województwach przedstawia tab. 1.

Tabela 1. Zasięg suszy w uprawach zbóż jarych

Lp.WojewództwoLiczba gmin ogółemLiczba gmin z susząUdział gmin z suszą [%]Udział powierzchni z suszą [%]
1.zachodniopomorskie11311198,2319,86
2.wielkopolskie22620992,4826,47
3.lubuskie827490,2447,71
4.kujawsko-pomorskie1449767,368,68
5.pomorskie1237157,728,15
6.lubelskie2139444,135,95
7.dolnośląskie1697242,607,46
8.łódzkie1774726,556,33
9.opolskie7157,040,04
10.warmińsko-mazurskie11665,170,10
11.świętokrzyskie10210,980,00
12.małopolskie18210,550,00

Suszę notowano również w uprawach zbóż ozimych. Notowano ją w 501 gminach (20,23% gmin Polski), nastąpiło zwiększenie o 63,79 punktu procentowego w stosunku do poprzedniego okresu raportowania. Suszę notowano na obszarze 3,81% gruntów ornych kraju (zwiększenie o 18,46 punktu procentowego względem poprzedniego okresu raportowania). Szczegółowe dane dotyczące suszy w uprawach zbóż ozimych w województwach przedstawia tab. 2.

Tabela 2. Zasięg suszy w uprawach zbóż ozimych

Lp.WojewództwoLiczba gmin ogółemLiczba gmin z susząUdział gmin z suszą [%]Udział powierzchni z suszą [%]
1.lubuskie826781,7131,73
2.wielkopolskie22616573,0114,31
3.zachodniopomorskie1138272,576,77
4.dolnośląskie1695733,734,31
5.pomorskie1233226,021,96
6.kujawsko-pomorskie1443725,692,71
7.lubelskie2134320,191,90
8.łódzkie177169,043,02
9.warmińsko-mazurskie11621,720,00

Suszę rolniczą w tym okresie sześciodekadowym odnotowano również w uprawach truskawek. Notowano ją w 255 gminach (10,29% gmin Polski), nastąpiło zwiększenie o 51,39 punktu procentowego w stosunku do poprzedniego okresu raportowania. Suszę notowano na obszarze 1,72 gruntów ornych kraju (zwiększenie o 15,33 punktu procentowego względem poprzedniego okresu raportowania). Szczegółowe dane dotyczące suszy w uprawach truskawek w województwach przedstawia tab. 3.

Tabela 3. Zasięg suszy w uprawach truskawek

Lp.WojewództwoLiczba gmin ogółemLiczba gmin z susząUdział gmin z suszą [%]Udział powierzchni z suszą [%]
1.lubuskie826680,4925,57
2.wielkopolskie2267834,515,32
3.zachodniopomorskie1133329,202,39
4.dolnośląskie1693118,341,14
5.pomorskie1231512,200,78
6.lubelskie213157,040,36
7.kujawsko-pomorskie144106,940,66
8.łódzkie17773,950,79

Suszę rolniczą odnotowano również w uprawach krzewów owocowych. W tych uprawach notowano ją w 152 gminach (6,14% gmin Polski), nastąpiło zwiększenie o 21,97 punktu procentowego w stosunku do poprzedniego okresu raportowania. Suszę notowano na obszarze 1,04 gruntów ornych kraju (zwiększenie o 3,46 punktu procentowego względem poprzedniego okresu raportowania). Szczegółowe dane dotyczące suszy w uprawach krzewów owocowych w województwach przedstawia tab. 4.

Tabela 4. Zasięg suszy w uprawach krzewów owocowych

Lp.WojewództwoLiczba gmin ogółemLiczba gmin z susząUdział gmin z suszą [%]Udział powierzchni z suszą [%]
1.lubuskie825769,5118,31
2.zachodniopomorskie1132118,581,27
3.wielkopolskie2264017,703,40
4.pomorskie123108,130,35
5.dolnośląskie169137,690,38
6.kujawsko-pomorskie14464,170,03
7.lubelskie21331,410,00
8.łódzkie17721,130,05

Suszę rolniczą odnotowano także w uprawach rzepaku i rzepiki, notowano ją w 2 gminach (0,08% gmin Polski) na obszarze 0,01 gruntów ornych kraju. Szczegółowe dane dotyczące suszy w uprawach rzepaku i rzepiku w województwach przedstawia tab. 5.

Tabela 5. Zasięg suszy w uprawach rzepaku i rzepiku

Lp.WojewództwoLiczba gmin ogółemLiczba gmin z susząUdział gmin z suszą [%]Udział powierzchni z suszą [%]
1.lubuskie8222,440,24

Tegoroczny kwiecień był chłodny, we wschodniej i północnej Polsce notowano temperaturę od 4 do 7°C, jedynie na zachodnich obszarach było nieco cieplej od 7 do 8°C. W ponad połowie terytorium kraju w: południowej, południowo-wschodniej oraz wschodniej części Polski było zimniej od średniej wieloletniej temperatury o 2-3°C a na pozostałym obszarze od jednego do dwóch stopni.

Temperatura tegorocznego maja była zróżnicowana. Najcieplej było w Polsce południowej i południowo-zachodniej, gdzie notowano ponad 14°C (w pierwszej i trzeciej dekadzie miesiąca) oraz od 15 do 16°C w drugiej dekadzie. Na północ od tego obszaru temperatura była już niższa, wynosząca od 12,5 do 14°C (w pierwszej i trzeciej dekadzie)i od 12 do 15°C w drugiej dekadzie. W kierunku północno-wschodnim temperatura powietrza ulegała stałemu obniżeniu i na krańcach tego obszaru osiągała od 9 do 11°C.

W pierwszej dekadzie czerwca najcieplej było na Polesiu Lubelskim i na Pogórzu Karpackim - ponad 18°C, ciepło było również na Nizinach: Mazowieckiej, Wielkopolskiej oraz Śląskiej od 17 do 18°C. Tylko nieco chłodniejsze powietrze notowano na Pojezierzach Wielkopolskim i Mazurskim (w części południowej) od 16,5 do 17°C. Natomiast w północnej części Pojezierza Mazurskiego oraz w południowej części Pojezierza Pomorskiego temperatura wynosiła od 15,5 do 16,5°C. Najchłodniej było na Pobrzeżu Słowińskim oraz na Pojezierzu Pomorskim (w części północnej) od 13,5 do 14,5°C.

Drugą dekadę maja charakteryzowało wysokie usłonecznienie w całej południowej Polsce, od 105 do ponad 120 godz. W północnej części kraju usłonecznienie było już niższe od 75 do 105 godz. z wyjątkiem wybrzeża, na którym notowano od 100 do 115 słonecznych godzin. W trzeciej dekadzie tego miesiąca usłonecznienie w całym kraju było już niższe o ok. 40 godz. w stosunku do drugiej dekady.

W pierwszej dekadzie czerwca najwięcej słonecznych dni notowano na Pobrzeżu Słowińskim oraz na Nizinie Podlaskie, gdzie Słońce świeciło od 90 do 100 godzin. Na pozostałym obszarze kraju notowano ich od 70 do 100 godzin.

Kwiecień pod względem opadowym na obszarze kraju był bardzo zróżnicowany. Na wschodnim terytorium opady o wielkości 40-60 mm były w normie wieloletniej a nawet wyższe od niej o ponad 30%. Na przeważającym obszarze kraju notowano opady od 20 do 40 mm, przy czym na północy Polski stanowiły od 30 do 100% normy, a na zachodzie kraju od 100 do 130%.

W pierwszej dekadzie maja opady atmosferyczne na terenie całego kraju były bardzo małe wynoszące poniżej 5 mm, tylko punktowo były nieco większe wynoszące do 20 mm.W drugiej dekadzie tego miesiąca w dalszym ciągu w południowej Polsce notowano brak opadów. Natomiast na obszarze Niziny Wielkopolskiej opady były już większe od 10 do 35 mm oraz na Pojezierzu Mazurskim gdzie wynosiły od 10 do 25 mm. Na pozostałym terenie kraju notowano opady od 5 do 10 mm. Trzecią dekadę maja charakteryzowało duże zróżnicowanie opadów na terenie Polski. Niskie opady od 5 do 20 mm notowanow Beskidach, Pogórzu Karpackim, Kotlinie Sandomierskiej na Wyżynie Lubelskiej oraz na Pojezierzu i Nizinie Wielkopolskiej. Natomiast stosunkowo wysokie opady od 30 do 70 mm wystąpiły na Pojezierzach Mazurskim i Pomorskim.

W pierwszej dekadzie czerwca małe opady notowano we wschodniej i zachodniej części kraju od 10 do 20 mm, wyższe wystąpiły w środkowej Polsce od 25 do 35 mm. Natomiast na terenie Wyżyn: Śląskiej, Krakowsko-Częstochowskiej oraz Małopolskiej opady były już większe od 36 do 100 mm. Nieco mniejsze wystąpiły na obszarze Kujaw, na Pojezierzu Mazurskim oraz w Beskidach Wschodnich od 36 do 70 mm.

W pierwszym jak i drugim raporcie notowano stosunkowo niskie wartości ewapotraspiracji wynoszące 2,5 mm/dzień. Występujące opady atmosferyczne w drugiej a zwłaszcza w trzeciej dekadzie maja spowodowały, że deficyt wody był mniejszy niż w pierwszym raporcie. Natomiast w trzecim raporcie ewapotranspiracja wzrosła do 2,9 mm/dzień co spowodowało, że nastąpił wzrost deficytu wody zwłaszcza w zachodniej Polsce.

Informujemy, że zgodnie z definicją określoną w ustawie z dnia 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (Dz. U. Nr 150, poz. 1249, z późn. zm.) „suszę oznaczają szkody spowodowane wystąpieniem, w dowolnym sześciodekadowym okresie od dnia 21 marca do dnia 30 września, spadku klimatycznego bilansu wodnego poniżej wartości określonej dla poszczególnych gatunków roślin uprawnych i gleb”. A zatem w obojętnie którym okresie sześciodekadowym zostanie stwierdzona susza, to plony ostateczne dla upraw objętych suszą będą niższe przynajmniej o 20% w skali gminy w stosunku do plonów uzyskanych w średnich wieloletnich warunkach pogodowych.

W tegorocznym okresie wegetacyjnym od 21 marca do 10 czerwca opracowano trzy raporty dotyczące monitoringu suszy rolniczej. W tym okresie stwierdzono niedobory wody powodujące obniżenie plonów przynajmniej o 20% w stosunku do plonów uzyskiwanych w średnich warunkach pogodowych dla upraw:

  • Zbóż jarych
  • Zbóż ozimych
  • Truskawek
  • Krzewów owocowych
  • Rzepaku i rzepiku.

Wystąpienie tej wielkości strat dla kraju dla okresu 21.03 – 10.06 br. przedstawia tabela 6.

Tabela 6. Susza rolnicza w Polsce w okresie 21.03-10.06.2022 r.

Lp.UprawaLiczba gmin z suszą% gmin z suszą% gruntów z suszą
1.Zboża jare129852,4022,74
2.Zboża ozime116547,0315,12
3.Truskawki104742,2713,75
4.Krzewy owocowe44217,842,94
5.Rzepak i rzepik 22,440,24

Natomiast szczegółowe informacje przedstawiające straty plonów w poszczególnych województwach za pomocą map oraz tabel zamieszczone są na stronie Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej www.susza.iung.pulawy.pl, na której znajduje się zakładka:

Mapy zagrożenia suszą\Wybierz uprawę\Wybierz okres – należy wybrać Zasięg maksymalny, z którego jednoznacznie wynika informacja o suszy:

  • liczba gmin z suszą,
  • udział gmin z suszą,
  • udział powierzchni z suszą

dla danego województwa. Przedstawione dane są sumą wszystkich gmin i powierzchni objętych suszą od początku jej monitorowania (od 21 marca) w danym roku aż po raport bieżący. Podkreślamy, że tylko zasięg maksymalny jest najbardziej miarodajnyw monitorowanym okresie wegetacyjnym w oznaczeniu wystąpienia suszy rolniczej w: kraju, województwie, gminie oraz na działce ewidencyjnej.

Warunki pogodowe obecnej wiosny z uwagi na wysokie usłonecznienie, dużą prędkość wiatru oraz małe opady atmosferyczne sprawiły, że straty plonów z powodu deficytu wody wystąpiły w 14 województwach. Nie notowano tych strat w województwie małopolskim i podkarpackim.

Z poważaniem
Dyrektor

Prof. dr hab. Wiesław Oleszek

Opracowali:

Dr hab. Andrzej Doroszewski, prof. IUNG-PIB, Dr hab. Rafał Pudełko, Dr Katarzyna Żyłowska, Dr Jan Jadczyszyn, Mgr Piotr Koza, Mgr Anna Jędrejek, Mgr Małgorzata Kozak, Adrian Matczuk, Mgr Beata Murat, Mgr Agata Ścibior

Contact
Institute of Soil Science and Plants Cultivation
State Research Institute
ul. Czartoryskich 8, 24-100 Puławy

Zakład Agrometeorologii i Zastosowań Informatyki
phone: 81 4786 752

Zakład Gleboznawstwa Erozji i Ochrony Gruntów
phone: 81 4786 779

W przypadku pytań dotyczących suszy proponujemy kontakt poprzez formularz zapytania, który należy wysłać mailem na adres susza@iung.pulawy.pl

Download the form
Opracowanie IUNG-PIB 2020 na zlecenie Misterstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi